Leaky Gut – “Zorra e përshkueshme”
Sindroma e Leaky Gut (zorra me permeabilitet të rritur) lidhet shpesh me sëmundje të ndryshme, një shembull i rëndësishëm janë sëmundjet autoimune. Prej vitesh, studiuesit po hetojnë rolin që luan Leaky Gut në zhvillimin e sëmundjeve, si edhe mënyrën se si ai ndikon në përbërjen dhe funksionin e mikrobiomës sonë.
Përmbajtja
Çfarë është sindroma e Leaky Gut?
Me termin “Leaky Gut” (zorra me permeabilitet të rritur) nënkuptohet një rritje e përshkueshmërisë së murit intestinal, i cili përbën një barrierë thelbësore ndërmjet organizmit dhe mjedisit të jashtëm. Kur kjo barrierë dëmtohet, shtresa mbrojtëse e mukusit në sipërfaqen e zorrës ndryshon dhe një pjesë e madhe e baktereve të dobishme vdesin. Si pasojë, çlirohen mediatorë të stresit dhe inflamacionit, të cilët dëmtojnë shtresën e qelizave të zorrës (epitelin intestinal). Në këto kushte, substancat potencialisht të dëmshme që hyjnë në organizëm përmes ushqimit nuk eliminohen më vetëm me jashtëqitjen, por mund të depërtojnë përmes murit intestinal në qarkullimin e gjakut dhe në indet përreth, duke nxitur procese inflamatore dhe duke kontribuar në zhvillimin e ndryshimeve patologjike dhe sëmundjeve të ndryshme.
Barriera intestinale si mekanizëm mbrojtës
Për shkak të sipërfaqes së saj shumë të madhe, zorra paraqet shumë pika të mundshme sulmi për mikroorganizmat që shkaktojnë sëmundje. Si mbrojtje dhe për t’u përballur me këto sulme, organizmi përdor të ashtuquajturën barrierë intestinale, e cila përbëhet nga flora e shëndetshme intestinale e zorrës së trashë, mukoza intestinale dhe sistemi imunitar që ndodhet në zorrë.
Flora intestinale ka për detyrë të pengojë zhvillimin dhe përhapjen e mikrobeve të dëmshme për shëndetin. Disa baktere janë në gjendje të prodhojnë substanca që frenojnë rritjen e baktereve të huaja për organizmin. Bakteret tona të zorrëve janë gjithashtu përgjegjëse për rregullimin e funksionit mbrojtës të mukozës intestinale dhe të sistemit imunitar të vetë zorrës. Mukoza intestinale ka një strukturë veçanërisht të dendur dhe, siç tregon edhe emri, është e mbuluar nga një shtresë mukuze, e cila synon të parandalojë depërtimin e mikrobeve të dëmshme.
Flora intestinale: simptomat dhe pasojat e disbiozës
Disbiozë quhet ndryshimi i florës intestinale, i cili shoqërohet me simptoma patologjike dhe shpesh inflamatore. Shkaqet e disbiozës janë shumë të ndryshme.
Shkaktarë mund të jenë, ndër të tjera:
- Barnat, p.sh. antibiotikët
- Inflamacionet
- Mbipopullimi me mikrobe që shkaktojnë sëmundje
- Ushqyerja
- Substancat e konsumit, si alkooli dhe duhani
- Stresi
- Ndërveprimet me sistemin imunitar, nervor dhe hormonal
Një florë intestinale e çrregulluar fillimisht shfaqet me simptoma si gromësira, fryrje barku, jashtëqitje me erë të pakëndshme ose dhimbje të zorrëve. Kjo çon në një çekuilibër midis baktereve të dobishme dhe atyre të dëmshme në zorrë. Kur mjedisi intestinal ndryshon, bakteret patogjene mund të shumohen në mënyrë të konsiderueshme dhe të zhvendosin bakteret e shëndetshme të zorrëve. Brenda një kohe të shkurtër, kjo mund të çojë në inflamacion dhe më pas në të ashtuquajturën “zorrë e përshkueshme” (sindroma “Leaky Gut”).
A shkakton lodhje një zorrë e sëmurë?
Nëse një person ndihet shpesh i lodhur dhe i rraskapitur, madje edhe pas një sforcimi të vogël, pas kësaj mund të fshihet një gjendje që ende mbetet e paqartë për shkencën: sindroma e lodhjes kronike.
Shkaqet e zorrës së përshkueshme
Është shumë e vështirë të përcaktohet një shkak i vetëm për zhvillimin e sindromës Leaky Gut. Shpesh bëhet fjalë për ndërveprimin e disa faktorëve. Ndër shkaqet e mundshme të sindromës së zorrës së përshkueshme përfshihen, ndër të tjera:
Barnat: Barnat, si për shembull qetësuesit e dhimbjeve ose antibiotikët, nëse përdoren për një kohë të gjatë, mund të dëmtojnë barrierën intestinale. Kortizoni është një tjetër bar që, në përdorim afatgjatë, mund të dëmtojë mukozën e ndjeshme të stomakut dhe zorrëve dhe të çojë në sindromën e zorrës së përshkueshme.
Alergjitë: Alergjitë po bëhen një problem gjithnjë e më i shpeshtë. Ushqimet, metalet, toksinat e kërpudhave, ngjyruesit dhe aditivët artificialë ushqimorë mund të shkaktojnë reaksione inflamatore në organizëm. Këto inflamacionе shfaqen edhe kur organizmi reagon negativisht ndaj disa ushqimeve për shkak të intolerancës dhe, me kalimin e kohës, mund të shkaktojnë dëmtime të mukozës intestinale.
Stili i jetesës: Një përditshmëri stresuese ose konsumimi i rregullt i alkoolit mund të dëmtojnë gjithashtu traktin gastrointestinal. Stresi luan pothuajse gjithmonë një rol vendimtar në shumë sëmundje. Në zorrë, stresi i vazhdueshëm mund të shkaktojë edhe ndryshime të matshme në mukozën intestinale. Studimet kanë treguar gjithashtu qartë se konsumimi i rregullt i alkoolit mund të çojë në dëmtimin e barrierës intestinale. Personat që konsumojnë alkool priren mesatarisht të kenë më shpesh diarre sesa ata që nuk konsumojnë alkool. Vetëm dy javë pa alkool mund të sjellin përmirësim të gjendjes së mukozës intestinale. Edhe ushqyerja është një faktor i rëndësishëm në vlerësimin e shkaqeve. Një dietë e paekuilibruar ose zakone ushqimore me përmbajtje të lartë sheqeri dhe yndyrnash mund të ndikojnë negativisht në traktin tretës dhe, me kalimin e kohës, të favorizojnë zhvillimin e sindromës së zorrës së përshkueshme.
Kërpudhat: Trupi ynë është i kolonizuar nga një numër i madh mikroorganizmash, si për shembull baktere dhe kërpudha. Këto konkurrojnë me njëra-tjetrën për ekuilibër dhe prani në zorrë. Zakonisht, kërpudhat mbahen nën kontroll nga bakteret e mira të zorrëve, megjithatë mund të ndodhë që ky ekuilibër të prishet dhe kërpudhat, për shembull ato të llojit Candida, të shumohen së tepërmi. Kërpudhat Candida janë kërpudha maja, që i përkasin grupit Candida. Candida albicans është një nga më të njohurat e këtij lloji dhe gjendet te rreth 75% e njerëzve të shëndetshëm. Zakonisht nuk shkakton dëm, por në rast disbalance mund të luajë një rol të rëndësishëm edhe në sindromën e zorrës së përshkueshme.
Pasojat e një flore intestinale të çrregulluar
Si pasojë e sindromës së zorrës së përshkueshme, funksioni barrierë i mukozës intestinale dëmtohet dhe ndodh një kalim i shtuar i substancave të padëshiruara në qarkullimin e gjakut. Siç u përmend edhe më parë, këto mund të jenë mikrobe patogjene, substanca të dëmshme ose edhe molekula të mëdha nga ushqimi.
Fillimisht, në zorrë shkaktohen përgjigje të papërshtatshme të sistemit imunitar ndaj këtyre substancave dhe mikrobeve, të cilat ndër të tjera mund të çojnë në reaksione alergjike ndaj këtyre substancave dhe molekulave. Para së gjithash, shfaqen inflamacion i mukozës intestinale dhe, për shembull, intoleranca ushqimore.
Bazuar në këto ndryshime, më pas mund të zhvillohen procese inflamatore kronike, të cilat mund të çojnë në sëmundje autoimune, si diabeti i tipit 1 ose skleroza multiple.
Sot, përmes analizave laboratorike më moderne, të cilat kanë revolucionarizuar diagnostikimin, mund të tregohet qartë se në çfarë mase një florë intestinale e reduktuar është shkak i çrregullimeve dhe sëmundjeve të ndryshme. Kjo listë shtrihet nga alergjitë, sindroma e lodhjes kronike, sëmundjet inflamatore kronike të zorrëve si Morbus Crohn ose koliti ulçeroz, depresioni dhe sindroma e zorrës së irrituar, deri te kanceri i zorrës së trashë.
Si diagnostikohet sindroma e zorrës së përshkueshme?
Një metodë për të konstatuar sindromën e zorrës së përshkueshme është i ashtuquajturi testi Laktulozë-Manitol. Në këtë test, pacientit i jepet për të pirë një tretësirë me laktulozë dhe manitol. Pas një kohe të caktuar pritjeje, urina analizohet për praninë e këtyre substancave. Nëse këto substanca gjenden në sasi të rritur në urinë, ka gjasa të ekzistojë një çrregullim i barrierës intestinale.
Një mundësi tjetër për diagnostikimin e sindromës së zorrës së përshkueshme është testi i zonulinës. Ky test vlerëson proteinën zonulinë, e cila çlirohet nga qelizat e zorrëve në përgjigje të disa stimujve të caktuar dhe rrit përshkueshmërinë e barrierës intestinale. Përmes një mostre serumi analizohet sasia e zonulinës në gjak, pasi një vlerë e rritur mund të jetë tregues i sindromës Leaky Gut.
Me anë të një testi të jashtëqitjes mund të matet markeri inflamator alfa-1-antitripsinë. Kjo proteinë prodhohet kryesisht në mëlçi dhe shërben për rregullimin e reaksioneve inflamatore. Nëse barriera intestinale është më e përshkueshme se normalisht, alfa-1-antitripsina mund të kalojë në zorrë dhe, në fund, të zbulohet në jashtëqitje.
Çfarë të hamë në rastin e sindromës së zorrës së përshkueshme?
Pas diagnostikimit me “sindromën e zorrës së përshkueshme”, tronditja mund të jetë e madhe, por simptomat mund të lehtësohen shumë mirë përmes terapive të ndryshme. Gjëja më e rëndësishme është reduktimi i inflamacionit në organizëm, sepse për shkak të zorrës së përshkueshme, organizmi bie në kontakt me antigjene, si për shembull gruri dhe qumështi i lopës, të cilat mund të shkaktojnë reaksione inflamatore.
Hapi i parë do të ishte ndryshimi i mënyrës së ushqyerjes. Ushqyerja shpesh është vendimtare për intensitetin e simptomave dhe, për këtë arsye, mund të ndikohet pozitivisht përmes një plani ushqimor të menduar mirë. Ushqimet e pasura me sheqer të rafinuar, yndyrna të pashëndetshme, konservues dhe aditivë ushqimorë, kur konsumohen për një kohë të gjatë, mund të favorizojnë sindromën e zorrës së përshkueshme ose zhvillimin e sëmundjeve të tjera të zorrëve. Kjo shfaqet përmes një aktiviteti inflamator të vazhdueshëm dhe “të heshtur” në zorrë.
Një dietë e ekuilibruar, e pasur me yndyrna të shëndetshme, fibra, vitamina dhe minerale, ndihmon në qetësimin e zorrës dhe të proceseve inflamatore. Sidomos në rastet kur janë vërtetuar intoleranca ose alergji ushqimore, duhet të shmangen ushqimet që tolerohen keq nga organizmi.
Përmes marrjes së vazhdueshme të ushqimeve që shkaktojnë çrregullime në zorrë, inflamacionet mund të shfaqen vazhdimisht dhe të favorizojnë sëmundje si Morbus Crohn ose koliti ulçeroz. Një dietë e pasur me fibra, me ushqime si tërshëra, thekra, perimet dhe frutat, është shumë e dobishme për florën intestinale dhe ndikon pozitivisht në aktivitetin tretës.
Si mund të trajtohet sindroma e zorrës së përshkueshme?
Përveç ndryshimit të mënyrës së ushqyerjes, ekzistojnë edhe mundësi të tjera terapie që mund të ndihmojnë në lehtësimin e simptomave dhe ta bëjnë më të lehtë jetesën me këtë diagnozë. Megjithatë, është e rëndësishme që zgjedhja e mjekimit të përshtatshëm të bëhet gjithmonë në konsultim me mjekun tuaj. Një tjetër qasje e mundshme terapeutike është përdorimi i probiotikëve.
Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH), probiotikët janë “mikroorganizma të gjallë, të cilët, kur merren në sasi të mjaftueshme, sjellin një efekt të dobishëm për shëndetin e organizmit pritës”. Në këtë rast, organizmi pritës është njeriu që i merr këto mikroorganizma. Probiotikët përmbajnë baktere që gjenden natyrshëm në zorrën e njeriut dhe, në këtë mënyrë, mbështesin aktivitetin e baktereve tashmë të pranishme. Në rastin e sindromës së zorrës së përshkueshme, në zorrë shpesh ekziston një çekuilibër midis baktereve të dobishme dhe atyre të dëmshme. Për këtë arsye, marrja e baktereve probiotike të gjalla është e rëndësishme për rikthimin e një flore intestinale të shëndetshme.
Cili probiotik përdoret në rastin e sindromës së zorrës së përshkueshme?
Idealisht, është e përshtatshme një kombinim i shtameve specifike të baktereve probiotike, të cilat është vërtetuar se janë në gjendje të reduktojnë hapjen e tepërt të mukozës intestinale.
Llojet e baktereve me veprim probiotik që mund të përdoren në rastin e sindromës së zorrës së përshkueshme janë, për shembull, Bifidobacterium longum, Lactobacillus acidophilus, Lactobacillus plantarum dhe Lactococcus lactis. Doza dhe kohëzgjatja e përdorimit varen nga faktorë të ndryshëm, si: mosha, sëmundjet e mundshme shoqëruese, mënyra e ushqyerjes, gjendja psikologjike dhe fizike, duhanpirja, konsumimi i alkoolit, terapi të ndryshme medikamentoze etj. Një konsultë e detajuar me mjekun ose farmacistin mund të japë informacion të plotë se cili probiotik, ose cili kombinim i shtameve probiotike, është zgjidhja më e përshtatshme.
